|
احمد بن موسی بن جعفر(ع)، از فرزندان
امام موسی کاظم(ع) معروف به "سید السادات" و "شاهچراغ" است. وی
از شخصیتهای عالی
مقام و جلیل القدر و پرهیزکار بود.(1) آگاهی درباره زندگی وی
بسیار اندک و برخی از
مقاطع زندگی او مبهم و در منابع جز به بعضی از قسمتهای زندگی او
پرداخته نشده
است.در
خصوص رابطه احمد با پدرش این اندازه آوردهاند که امام
کاظم(ع) او را دوست داشت و ملکی از خود را بدو بخشید و او را به
بخشندگی و دلیری
ستود.(2)
مورخان گزارش دادهاند که پس از شهادت امام
کاظم(ع)، مردم مدینه به لحاظ شخصیتی که احمد داشت، به در خانه او
رفته و با وی بیعت
کردند و او پیشاپیش جمعیت به مسجد پیغمبر رفت و خطبهای خواند و
به مردم گفت: "ای
کسانی که با من بیعت نمودهاید! بدانید که من خودم با برادرم علی
(علی بن موسی
الرضا(ع)) بیعت کردهام و او واجب الاطاعة است. بر من و شما است
که از او اطاعت
کنیم". سپس از منبر پایین آمده و به اتفاق همه مردم به در خانه
برادرش رفته و با
حضرت بیعت کردند.(3)
درباره آمدن احمد بن موسی(ع) به ایران و انگیزه
او گزارشهای گوناگون وجود دارد و این قسمت از زندگی وی فاقد
شفافیت است. برخی
عقیده دارند. احمد در بغداد ساکن بود و آن گاه که خبر شهادت و در
گذشت ناگهانی امام
رضا(ع) را شنید، شدیداً ناراحت شد و گریه نمود. آن گاه با
همراهانی بسیار (حدود سه
هزار نفر) به خون خواهی و انتقام از مأمون خروج کرد و روی به
ایران نهاد. بر پایه
این گزارش او در قم و ری با سپاهیان مأمون جنگید و سرانجام به
خراسان آمد و در جایی
نزدیک اسفراین طی جنگ با لشکریان مأمون کشته شد.
بعضی دیگر باور دارند که احمد پیش از درگذشت
امام رضا(ع) و مقارن با ولایت عهدی او همراه جماعتی قصد ایران
کرده تا به برادرش
ملحق شود. بر اساس این گزارش حرکت او به طرف فارس بود. این گزارش
نیز به صورتهای
گوناگون بیان شده است. برخی آوردهاند که عامل مأمون در نزدیکی
شیراز با او جنگید.
هنگامی که یاران احمد شنیدند امام رضا(ع) وفات یافته است، متفرق
شدند و به سوی
شیراز رفتند.
مورّخان در خصوص شهادت و یا وفات و محل دفن احمد
نیز اختلاف دارند. این اختلاف مبتنی بر آن است که وی به اسفراین
رفته و در آن جا به
شهادت رسیده و یا در شیراز وفات یافته و یا به شهادت رسیده است.
برخی عقیده دارند
وی در اسفراین به شهادت رسید و در همان جا دفن شد و زیارتگاه او
همان جا است. بر
این اساس قبر احمد در اسفراین و یا مکانهای دیگر بوده و آرامگاه
شیراز مربوط به
احمد بن موسی نیست.(4)
برخی دیگر باورد دارند که احمد در شیراز در جنگ با
عامل مأمون شهید شد و یا این که در شیراز مخفی شد و بعد وفات
نمود و در همان جا دفن
گردید.(5) امین بعد از گزارش آنانی که محل دفن احمد را اسفراین و
یا مکان دیگر می
داند، می نویسد: "... و هذا غریب مخالف للمشهور من ان مشهده
شیراز...".(6)
حقیقت امر آن است که به طور قاطع نمیتوان گفت
قبر وی در کجا است، ولی شواهد و قرائن دیدگاه آنانی را که قایل
هستند شیراز محل دفن
احمد می باشد، تأیید میکند و مشهور همین است. محسن امین بعد از
بیان عقیده آنانی که
محل دفن احمد بن موسی را در اسفراین و یا مکان دیگر می دانند، می
نویسد: این عقیده
بعید و مخالف با عقیده مشهور است که محل شهادت و قبر او شیراز می
باشد.(6)
تاریخ وفات احمد دقیقاً معلوم نیست، ولی برخی
تاریخ وفات را حدود 203 که همزمان با شهادت امام هشتم(ع) است ذکر
نموده
اند.(7)
پی نوشتها:
1.
اعیان الشیعه، ج 3، ص 191
.
2.
دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 7، ص 9.
4.
معارف و معاریف، ج 1، ص 597
.
5.
اعیان الشیعه، ج 3، ص 192؛ دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 7، ص 11.
6.
ریحانة الادب، ج 4 - 3، ص 50 - 51.
7.
اعیان الشیعه، ج 3، ص 191 - 193.
8.
دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 7، ص 9؛ ریحانة الادب، ج 4 - 3،
ص51.
| 